Νεκτάριος Αυξεντίου, Ανάργυρος Μουγιάκου, Ζωή Στασινοπούλου, Χριστίνα Χάρπα, Aaron Gatt
Κεντρική Ιδέα
Η αρχιτεκτονική πρόταση για το Κέντρο Ημέρας συγκροτείται γύρω από μια ανθρωποκεντρική προσέγγιση, που αναγνωρίζει τη θέση των ατόμων στο σοβαρότερο άκρο του φάσματος του αυτισμού μέσα στον σύγχρονο κοινωνικό ιστό. Η αρχιτεκτονική δεν αποτελεί απλώς ένα κέλυφος, αλλά λειτουργεί ως μέσο φροντίδας, δημιουργώντας ένα περιβάλλον ασφάλειας, ένταξης και ενδυνάμωσης.
Η σύνθεση αντλεί έμπνευση από τη μορφολογία του εδάφους. Η υψομετρική διαφορά του τεμαχίου οδηγεί στη δημιουργία ενός κτηρίου που “βυθίζεται” στο πράσινο, ενσωματώνεται στο τοπίο και μετατρέπεται το ίδιο σε προστατευτικό όριο. Το κτήριο αναδύεται διακριτικά μέσα από το πράσινο, συγκροτώντας έναν προστατευμένο κόσμο όπου η φύση και η αρχιτεκτονική συνυπάρχουν σε ισορροπία. Δύο εκατέρωθεν “αγκαλιές” διαμορφώνουν το κτήριο, όχι ως φράγματα, αλλά ως φίλτρα μετάβασης από το δημόσιο στο ιδιωτικό, από το έντονο στο ήπιο, από το χαοτικό στο κατανοητό. Το πράσινο, το φως κι ο αέρας διεισδύουν ελεγχόμενα. Τα διάτρητα πετάσματα, με τις μικρές οπές τους, αφήνουν το φυσικό φως να φιλτραριστεί απαλά δημιουργώντας ένα περιβάλλον εσωστρεφές, ήρεμο και ασφαλές για τους χρήστες.
Εσωτερική Δομή – Αρχές Λειτουργίας Κτηρίου
Η εσωτερική οργάνωση του κτηρίου διέπεται από σαφήνεια, ρυθμό και ευανάγνωστη διάταξη. Ένας καθαρός κάνναβος λειτουργεί ως αόρατος οδηγός που οργανώνει τις χρήσεις με λογική και καθαρότητα, δημιουργώντας ένα περιβάλλον κατανοητό. Τα πετάσματα λειτουργούν ως φίλτρα που καθορίζουν τα όρια χωρίς να διακόπτουν τη συνέχεια. Η κίνηση στον χώρο είναι ομαλή και κατανοητή, ενισχύοντας το αίσθημα ασφάλειας και προσανατολισμού.
Η κεντρική είσοδος τοποθετείται κεντροβαρικά, προσφέροντας άμεση πρόσβαση προσεγγίζοντας το κτήριο από τον κύριο δρόμο. Κατά την είσοδο, ο χρήστης αντικρίζει το “δημόσιο” αίθριο, έναν χώρο που λειτουργεί ως σημείο αναφοράς και προσανατολισμού. Το αίθριο αυτό ενοποιεί οπτικά μέσω της διαμπερότητας, τους δύο δημόσιους δρόμους, ενώ τα περιμετρικά πτερύγια λειτουργούν ως προστατευτικά φίλτρα φωτός και ήχου. Πρόκειται για έναν χώρο συγκέντρωσης, κοινωνικής αλληλεπίδρασης και διοργάνωσης εκδηλώσεων, που φέρνει το Κέντρο σε ήπια επαφή με την κοινωνία.
Οι κύριοι χώροι εκπαίδευσης, θεραπείας και δημιουργικής απασχόλησης αναπτύσσονται εκατέρωθεν ενός δεύτερου αιθρίου, αποτελώντας τον πυρήνα του κτηρίου. Οι χώροι διοίκησης και προσωπικού τοποθετούνται στρατηγικά ανάμεσα στα δύο αίθρια, εξασφαλίζοντας άμεση οπτική επαφή και δυνατότητα εποπτείας ολόκληρου του συγκροτήματος. Η διάταξη αυτή επιτρέπει τη συνεχή υποστήριξη των εκπαιδευομένων, ενώ παράλληλα διασφαλίζει την εύκολη προσβασιμότητα σε όλους τους χώρους.
Οι βοηθητικές χρήσεις κατανέμονται στις άκρες του κτηρίου, διασφαλίζοντας λειτουργική αυτονομία και αποσυμφόρηση των βασικών χώρων. Η κουζίνα και η αποθήκη τροφίμων τοποθετούνται προς τον δρόμο, επιτρέποντας άμεση πρόσβαση για ανεφοδιασμό και εύκολη σύνδεση με τον εξωτερικό χώρο. Η εγγύτητα της κουζίνας και της τραπεζαρίας με τους χώρους εκπαίδευσης διευκολύνει την καθημερινή λειτουργία και την εξυπηρέτηση των χρηστών.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις αισθητηριακές ποιότητες του χώρου. Στις αίθουσες εκπαίδευσης η εναλλαγή ύψους δημιουργεί ζώνες αποσυμπίεσης και αποφόρτισης. Το φυσικό φως μέσω φεγγιτών εισέρχεται ήπια, ενώ παρέχεται δυνατότητα ελέγχου φωτισμού και αερισμού εσωτερικά και εξωτερικά, προσαρμοσμένη στις ανάγκες κάθε χρήστη. Η κίνηση μέσα στο κτήριο είναι συνεχής και καθοδηγείται από οπτικές φυγές και φυσικά σημεία αναφοράς.
Κεντρικό στοιχείο της εμπειρίας αποτελεί το αίθριο των χώρων εκπαίδευσης, το οποίο λειτουργεί ως ένας πολυαισθητηριακός κήπος. Ο χώρος λειτουργεί ως επέκταση του εσωτερικού χώρου και χαρακτηρίζεται από ευελιξία, καθώς κινητά σκίαστρα επιτρέπουν τη χρήση του καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου. Στο εσωτερικό του αναπτύσσονται επιφάνειες με απτά υλικά όπως άμμος, ξύλο και φυσικές υφές, υδάτινα στοιχεία που εισάγουν τον ήχο του νερού, καθώς και στοιχεία που ενεργοποιούν την ακοή με ήπιο τρόπο. Παράλληλα, διαμορφώνονται καθιστικά, χώροι άθλησης και περιοχές χαλάρωσης, προσφέροντας πολλαπλές δυνατότητες χρήσης και εμπειρίας.
Η πρόταση προβλέπει τη μελλοντική εξέλιξη του κτηρίου, μέσα από μια καθ’ ύψος επέκταση που αναπτύσσεται περιμετρικά του “δημόσιου” αιθρίου. Η νέα αυτή προσθήκη σχεδιάζεται ως ελαφριά κατασκευή, με μεταλλικό σκελετό και επένδυση ξύλου, διατηρώντας τη συνοχή της αρχιτεκτονικής γλώσσας.
Η οροφή του χώρου επιβίβασης και αποβίβασης μετατρέπεται σε φυτεμένο δώμα, επεκτείνοντας το τοπίο προς τα πάνω και ενισχύοντας την επαφή με το φυσικό περιβάλλον. Η πρόβλεψη για κλιμακοστάσιο και ανελκυστήρα κοντά στην κεντρική είσοδο διασφαλίζει την άμεση και εύκολη πρόσβαση στη μελλοντική επέκταση.
Τοπιοτέχνηση
Το τοπίο δεν περιβάλλει απλώς το κτήριο το διαπερνά, το διαμορφώνει, το ολοκληρώνει. Το πράσινο διεισδύει στα αίθρια, δημιουργώντας μικρούς προστατευμένους κόσμους όπου η φύση γίνεται μέρος της καθημερινής εμπειρίας, λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες των ατόμων με αυτισμό.
Αρωματικά φυτά όπως η λεβάντα, σε συνδυασμό με είδη που προσφέρουν ήπιες μυρωδιές και ευχάριστες υφές, συμβάλλουν στη δημιουργία ενός αισθητηριακού τοπίου που ηρεμεί και ενεργοποιεί ταυτόχρονα. Δέντρα που προσφέρουν σκιά και προστασία, χαμηλή βλάστηση που ενθαρρύνει την επαφή, και υδάτινα στοιχεία που εισάγουν τον ήχο του νερού, συνθέτουν ένα πολυαισθητηριακό περιβάλλον.
Ο σχεδιασμός ενσωματώνει επίσης υλικά όπως άμμος, βότσαλα και ξύλο, ενισχύοντας το πολυαισθητηριακό περιβάλλον που ενεργοποιεί τις αισθήσεις με ήπιο και ελεγχόμενο τρόπο.
