Αρχιτεκτονική, αστική και τοπιακή μελέτη:
Βρανάκη Αμαλία, Λαμπαδιάρη Αντιγόνη, Μαργαρίτη Αικατερίνη, Πουρναράς Ευάγγελος, Παπαντζήμας Γρηγόρης
Στατική μελέτη: Μαργαρίτη Γεωργία
Μηχανολογική μελέτη: Γιακουμής Γεώργιος
Οι κήποι της Γεροσκήπου
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Η πρόταση αντιμετωπίζει τον χώρο ως τη νέα πράσινη καρδιά της Γεροσκήπου: έναν δημόσιο κήπο που συνδέει την πλατεία, τον παραδοσιακό ιστό και το μελλοντικό πολιτιστικό απόθεμα του παλαιού ΚΕΝ. Αντλώντας έμπνευση από την ιστορική ταυτότητα της Ιεροκηπίας, τους μυθικούς Κήπους της Αφροδίτης και το κυπριακό μεσογειακό τοπίο, το πάρκο οργανώνεται ως συνεκτικό σύστημα περιπάτου, βιοποικιλότητας και κοινωνικής ζωής.
ΕΝΤΑΞΗ ΣΤΟΝ ΑΣΤΙΚΟ ΙΣΤΟ: ΕΝΑ ΟΡΑΜΑ ΓΙΑ ΤΗ ΓΕΡΟΣΚΗΠΟΥ
Σε κλίμακα πόλης, η πρόταση οργανώνει το πάρκο ως κόμβο προσβασιμότητας και πράσινων συνδέσεων. Η πρόσβαση με αυτοκίνητο γίνεται περιμετρικά, αξιοποιώντας το υφιστάμενο οδικό σύστημα που ορίζει το οικοδομικό τετράγωνο: τη Λεωφόρο Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ ́ στα νότια, την οδό Ευαγόρα Παλληκαρίδη στα δυτικά, την οδό Αφροδίτης στα ανατολικά και την οδό Αγίας Παρασκευής στα βορειοανατολικά. Ο χώρος στάθμευσης επανασχεδιάζεται ως πράσινη υποδομή, διατηρώντας την αναγκαία εξυπηρέτηση επισκεπτών και περιοίκων, αλλά εντασσόμενος στο τοπίο μέσω υδατοπερατών επιφανειών και δενδροφύτευσης. Έτσι, δεν λειτουργεί ως σκληρό όριο, αλλά ως ήπια ζώνη μετάβασης ανάμεσα στον αστικό ιστό και το νέο πάρκο.
Οι γραμμές 601 και Μ27 εξυπηρετούν την ευρύτερη περιοχή της Γεροσκήπου και συνδέουν το πάρκο με τον αστικό πυρήνα και τις γειτονικές περιοχές. Η πρόταση εισηγείται τη δημιουργία νέας στάσης της γραμμής M27 πλησίον του πάρκου, ώστε να βελτιωθεί η άμεση πρόσβαση χωρίς αυτοκίνητο και να ενισχυθεί η καθημερινή χρήση του χώρου από κατοίκους και επισκέπτες.
Παράλληλα, προωθείται η πρόσβαση με ποδήλατο και μέσα μικροκινητικότητας, με επέκταση των υφιστάμενων ποδηλατοδρόμων σε ένα ολοκληρωμένο δίκτυο ήπιας μετακίνησης. Οι νέες συνδέσεις δημιουργούν ασφαλείς διαδρομές με τις γύρω γειτονιές, μετατρέποντας το πάρκο σε κομβικό σημείο βιώσιμης αστικής κινητικότητας. Η ενσωμάτωση ποδηλατοστασίων και σημείων στάσης υποστηρίζει τη χρήση χωρίς αυτοκίνητο.
Το πάρκο λειτουργεί ως αφετηρία ενός ευρύτερου δικτύου πράσινων συνδέσεων στον πυρήνα της Γεροσκήπου. Σημεία ενδιαφέροντος, όπως η Πλατεία Αγίας Παρασκευής, το Δημαρχείο, η Κάτω και Πάνω Βρύση, το Πάρκο Χαράλαμπος Ζόππος, το παλαιό ΚΕΝ, το Μουσείο Λαϊκής Τέχνης, συνδέονται μέσα από διαδρομές που δίνουν προτεραιότητα στον πεζό και το ποδήλατο. Όπου είναι εφικτό, προτείνεται διαπλάτυνση πεζοδρομίων, ενίσχυση δενδροφύτευσης και βελτίωση της ασφάλειας στις διασταυρώσεις. Με αυτόν τον τρόπο, το πάρκο γίνεται κόμβος ενός συνεχούς, προσβάσιμου και βιώσιμου αστικού τοπίου που ενώνει την καθημερινή ζωή.
ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΙ ΧΩΡΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ
H κεντρική ιδέα βασίζεται στην επαναφορά της μνήμης του τόπου, του genius loci της Ιεροκηπίας. Το πάρκο παρουσιάζεται ως σύγχρονος μεσογειακός κήπος, όπου η βλάστηση, η σκιά, το άρωμα, το νερό και η δημόσια ζωή ανακαλούν την ατμόσφαιρα των Κήπων της Αφροδίτης.
Το πάρκο οργανώνεται σε δύο βασικές ζώνες. Η πρώτη είναι η κύρια πράσινη ζώνη: ένας γραμμικός, φυτεμένος δημόσιος χώρος που συνδέει αδιάκοπα το εμπορικό κέντρο της Γεροσκήπου με το παλαιό ΚΕΝ, το οποίο προβλέπεται να μετατραπεί μελλοντικά σε ανοιχτό δημόσιο χώρο. Η δεύτερη ζώνη αφορά τον επανασχεδιασμένο χώρο στάθμευσης, ο οποίος μεταφέρεται παράλληλα με την πράσινη ζώνη και διαμορφώνεται με υδατοπερατά δάπεδα, ώστε να λειτουργεί ως προσαρμόσιμη πράσινη υποδομή. Στο μέλλον, εφόσον οι ανάγκες στάθμευσης μειωθούν μέσω καλύτερης σύνδεσης με δημόσια συγκοινωνία και ποδήλατο, ο χώρος μπορεί να περιοριστεί ή να μετατραπεί περαιτέρω σε πράσινο δημόσιο χώρο.
Ένας κύριος άξονας οργανώνεται παράλληλα με την οδό Ευαγόρα Παλληκαρίδη, κάτω από ψηλά, ώριμα δέντρα, κυρίως πεύκα και ευκαλύπτους. Ο άξονας συνδέει την νότια είσοδο από την πλατεία Αγίας Παρασκευής με κεντρική πλατεία του πάρκου και το καφεστιατόριο, λειτουργώντας ως βασική διαδρομή προσανατολισμού, συνάντησης και καθημερινής κίνησης. Κατά μήκος του ενσωματώνονται τα υφιστάμενα γλυπτά, μετατρέποντας τη διαδρομή σε Αλέα Γλυπτών, όπου η τέχνη συναντά τη μεσογειακή φύτευση.
Περιμετρικά τοποθετούνται επιμέρους πράσινα δωμάτια, το καθένα με διαφορετικό χαρακτήρα, πρόγραμμα και ατμόσφαιρα: ο Κήπος του Παιχνιδιού, ο Κήπος του Νερού, ο Κήπος της Αφροδίτης, ο Κήπος της Άθλησης. Τα δωμάτια προστατεύονται από υψηλότερη φύτευση και μεσογειακούς θάμνους, δημιουργώντας πιο οικείες χωρικές εμπειρίες μέσα στο ανοιχτό πάρκο. Η φύτευση λειτουργεί ως φίλτρο, όριο, σκίαση και μικροκλιματικός μηχανισμός.
Στο κέντρο διαμορφώνεται το Κοινό Λιβάδι: ένας ελεύθερος, ευέλικτος χώρος χαμηλής λιβαδικής φύτευσης, διαθέσιμος για καθημερινή χρήση, παιχνίδι, ξεκούραση και άτυπες συναντήσεις. Σε άμεση σχέση με αυτό τοποθετείται το καφεστιατόριο, με διπλό προσανατολισμό προς το Κοινό Λιβάδι και την κεντρική πλατεία. Έτσι, το καφέ λειτουργεί ως κοινωνικός κόμβος, σημείο στάσης και ενεργοποίησης του δημόσιου χώρου καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας.
Μέσα από τεχνικές τοπιακού σχεδιασμού, η πρόταση δημιουργεί έναν πράσινο hortus conclusus: έναν προστατευμένο λιβαδικό κήπο. Η περιμετρική υψηλή φύτευση, τα δέντρα και οι θάμνοι σχηματίζουν έναν «διαμπερή» πράσινο τοίχο προς την πόλη, όχι ως κλειστό όριο, αλλά ως ζωντανό φίλτρο που επιτρέπει οπτικές, κινήσεις και συνδέσεις. Έτσι, το πάρκο γίνεται ταυτόχρονα καταφύγιο και πέρασμα: ένας δημόσιος κήπος που ανήκει στην πόλη, αλλά προσφέρει προστασία, δροσιά και επαφή με τη φύση.
ΤΟΠΙΑΚΗ ΚΑΙ ΦΥΤΟΤΕΧΝΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ: ΜΑΛΑΚΟ ΚΑΙ ΣΚΛΗΡΟ ΤΟΠΙΟ
Η φυτευτική στρατηγική βασίζεται σε είδη του κυπριακού και ευρύτερου μεσογειακού τοπίου, με έμφαση στην ανθεκτικότητα, τη χαμηλή κατανάλωση νερού και την ενίσχυση της βιοποικιλότητας. Η φύτευση αξιοποιείται ως ένα σύστημα σκιάς, δροσιάς, αρωμάτων, εποχιακών εναλλαγών και οικολογικής συνέχειας.
Τα δέντρα σκίασης οργανώνουν τους κύριους και δευτερεύοντες χώρους. Πεύκα, ευκάλυπτοι, συκιές, μουριές, χαρουπιές δημιουργούν περιοχές δροσιάς και φυσικής προστασίας κατά τους θερινούς μήνες, ενώ συνδέουν το πάρκο με την εικόνα της κυπριακής υπαίθρου.
Η χαμηλή φύτευση του Κοινού Λιβαδιού διαμορφώνεται ως μαλακό φυσικό χαλί από μεσογειακά αγρωστώδη, αγριολούλουδα και χαμηλά ποώδη είδη. Φεστούκες, τριφύλλια, χαμομήλια, μαργαρίτες, παπαρούνες κ.α. δημιουργούν μια εποχικά μεταβαλλόμενη επιφάνεια, φιλική προς τους χρήστες και τους επικονιαστές. Το λιβάδι λειτουργεί ως χώρος καθιστικής αναψυχής, παιχνιδιού και άτυπων συναθροίσεων, παραμένοντας πιο ανθεκτικό και χαμηλότερης συντήρησης από έναν συμβατικό χλοοτάπητα.
Στα πράσινα δωμάτια, η φύτευση αποκτά πιο έντονο χαρακτήρα, δημιουργώντας στιγμές χρώματος, αρώματος και υφής. Οι φυτεύσεις λειτουργούν ως φυσικά όρια, και φίλτρα ιδιωτικότητας.
Η επιλογή των δαπέδων βασίζεται σε φυσικά, υδατοπερατά και χαμηλού περιβαλλοντικού αποτυπώματος υλικά. Τα βασικά μονοπάτια διαμορφώνονται με πατημένο χώμα, προσφέροντας φυσική υφή και άνετη περιπατητική εμπειρία. Στα επιμέρους δωμάτια χρησιμοποιείται χαλίκι, ενισχύοντας την αποστράγγιση και τον άτυπο χαρακτήρα. Για την παιδική χαρά και τους χώρους άθλησης προτείνονται μαλακές επιφάνειες από φελλό και ροκανίδι, που προσφέρουν ασφάλεια, απορρόφηση κραδασμών και φυσική αισθητική. Ο χώρος στάθμευσης διαμορφώνεται με υδατοπερατό πλακίδιο με πράσινο αρμό ή χαλίκι, ώστε να μειώνεται η θερμική επιβάρυνση, να απορροφώνται φυσικά τα όμβρια ύδατα και να εντάσσεται ομαλά στο πράσινο περιβάλλον.
ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΥΠΟΔΟΜΕΣ
Για την κατασκευή του καφεστιατορίου και των κοινόχρηστων τουαλετών προτείνεται σύστημα αναστρέψιμων και επαναδιαμορφώσιμων υποδομών, αποτελούμενο από μεταλλικά δομικά στοιχεία και βιδωτές συνδέσεις.
Η οροφή προτείνεται ως κιβωτιοειδής κατασκευή από ειδικά προκατασκευασμένα μέλη, τα οποία συνδέονται επί τόπου με τυποποιημένες μεταλλικές διατομές, επιτρέποντας συναρμολόγηση, αποσυναρμολόγηση και πιθανές αναδιαμορφώσεις κατά τη διάρκεια ζωής του έργου. Βασικό στοιχείο της οροφής είναι μια ειδικά σχεδιασμένη, εξωθημένη διατομή πάχους 6 mm, η οποία λειτουργεί ως τρισδιάστατος κορμός χαλύβδινης δοκού τύπου διπλού του, παρέχοντας επαρκή καμπτική δυσκαμψία μέσω του στατικού ύψους της. Το ειδικά σχεδιασμένο τεμάχιο συγκολλάται με δύο πέλματα μορφής σταυρού και τα στοιχεία συνδέονται μεταξύ τους με διπλές διατομές τύπου L στο επάνω και στο κάτω μέρος, οι οποίες λειτουργούν ως πέλματα προς όλες τις κατευθύνσεις. Η ίδια κατασκευαστική λογική εφαρμόζεται και στο ανεξάρτητο κτίσμα των κοινόχρηστων τουαλετών, ως μικρότερη, αυτόνομη εκδοχή του ίδιου συστήματος.
Το στατικό σύστημα βασίζεται σε αρθρωτά χαλύβδινα υποστυλώματα, ώστε να αποφεύγεται η μεταφορά καμπτικών ροπών και η ανάγκη βαριάς θεμελίωσης. Τα οριζόντια φορτία μεταφέρονται μέσω της οροφής προς κατακόρυφους χιαστί συνδέσμους, ενώ η έδραση γίνεται σε προκατασκευασμένο, αναστρέψιμο σύστημα σημειακών βάσεων από οπλισμένο σκυρόδεμα, με συνδετήρια στοιχεία όπου απαιτείται. Ο φέρων οργανισμός προστατεύεται με πυροπροστατευτική επίστρωση για πυραντίσταση R30, σε συνδυασμό με αντιδιαβρωτικό αστάρι και συμβατή τελική επίστρωση.
ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΚΕΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ
Η δενδροφύτευση με ανθεκτικά είδη μειώνει τη θερμική καταπόνηση και δημιουργεί ευχάριστο μικροκλίμα στους χώρους στάσης και κίνησης. Οι υδατοπερατές επιφάνειες, η λιβαδική φύτευση και η φυσική εδαφοκάλυψη περιορίζουν την υπερθέρμανση και ενισχύουν την απορρόφηση των όμβριων υδάτων.
Τα υλικά που επιλέγονται τόσο για τα δάπεδα του πάρκου, όπως χαλίκι, φελλός και ροκανίδι, όσο και για τις κατασκευές, όπως ξύλο, πετροβάμβακας και χαλύβδινα στοιχεία μεγάλης διάρκειας ζωής, είναι ως επί το πλείστον φυσικά και με όσο το δυνατόν μικρότερο αποτύπωμα άνθρακα. Ο τύπος των συνδέσεων, η σημειακή θεμελίωση και η πρόθεση χρήσης προκατασκευασμένων στοιχείων επιτρέπουν την αποσυναρμολόγηση, τη μεταφορά και τη μελλοντική επαναχρησιμοποίησή τους. Τέλος, η προσθήκη φωτοβολταϊκών στην οροφή ενισχύει περαιτέρω τη βιοκλιματική στρατηγική του πάρκου.
ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΚΑΝΟΝΙΣΤΙΚΗ ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗ
Το έργο σχεδιάζεται με γνώμονα τη μακροχρόνια ανθεκτικότητα, την ασφάλεια των χρηστών και την προσβασιμότητα.
Για τον εξοπλισμό παιχνιδιού και άθλησης επιλέγονται πιστοποιημένα προϊόντα που πληρούν τις απαιτήσεις ασφαλείας σύμφωνα με τους ευρωπαϊκούς κανονισμούς ΕΝ 1176. Αντιστοίχως, επιλέγονται κατάλληλες δαπεδοστρώσεις για την αποφυγή ολίσθησης και πτώσεων, σύμφωνα με το ΕΝ 1177.
Κατά τον σχεδιασμό του χώρου στάθμευσης τηρούνται οι αναγκαίες αποστάσεις: θέσεις στάθμευσης 2,5 x 5 m, θέσεις στάθμευσης για άτομα με αναπηρία 3,5 x 5 m και διάδρομος διπλής κίνησης 6 m. Ο φωτισμός του πάρκου σχεδιάζεται ώστε να εξασφαλίζει επαρκή ορατότητα και αίσθημα ασφάλειας κατά τις βραδινές ώρες, ιδιαίτερα στις κύριες διαδρομές, τις εισόδους και τους χώρους στάσης. Παράλληλα, ακολουθείται στρατηγική χαμηλής φωτεινής εκπομπής, για περιορισμό της θάμβωσης, της φωτορύπανσης και της περιττής όχλησης στις φυτεμένες ζώνες, ώστε να υποστηρίζεται η νυχτερινή βιοποικιλότητα του πάρκου.
