Η πρόσβαση σε αξιοπρεπή και προσιτή κατοικία αποτελεί σήμερα μία από τις μεγαλύτερες κοινωνικές προκλήσεις για την κυπριακή κοινωνία. Για χιλιάδες νέους ανθρώπους και οικογένειες, η απόκτηση κατοικίας μετατρέπεται πλέον σε έναν ολοένα και πιο δύσκολο στόχο. Η αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης απαιτεί άμεσες και ουσιαστικές παρεμβάσεις – παρεμβάσεις που δεν θα εστιάζουν μόνο στην ποσότητα της κατοικίας, αλλά και στην ποιότητα του δομημένου περιβάλλοντος που δημιουργούμε για τις επόμενες γενιές.
Σε πρόσφατη συνάντηση μεταξύ του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων Κύπρου και του Κυπριακού Οργανισμού Ανάπτυξης Γης (ΚΟΑΓ) πραγματοποιήθηκε ανταλλαγή απόψεων γύρω από την ανάπτυξη έργων κοινωνικής και προσιτής κατοικίας. Η συζήτηση ανέδειξε την άμεση ανάγκη για αναπτύξεις που να ανταποκρίνονται όχι μόνο στην οικονομική διάσταση της ανέγερσης των οικιστικών μονάδων, αλλά και στη δημιουργία ποιοτικών και βιώσιμων χώρων διαβίωσης.
Ο ρόλος του ΚΟΑΓ στην αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης είναι καθοριστικός και η νέα του ηγεσία καλείται να ανταποκριθεί σε ιδιαίτερα αυξημένες προσδοκίες της κοινωνίας. Η πρόσφατη ενίσχυση και ενεργοποίησή του, μέσα από πρωτοβουλίες του Υπουργείου Εσωτερικών, αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση. Ταυτόχρονα όμως, ως οργανισμός που επηρεάζει άμεσα τη διαμόρφωση του αστικού και κοινωνικού τοπίου της χώρας, οφείλει να θέτει τον πήχη ψηλά και να λειτουργεί ως πρότυπο καλών πρακτικών, προωθώντας έργα που συνδυάζουν λειτουργικότητα, βιωσιμότητα, κοινωνική συνοχή και αρχιτεκτονική ποιότητα.
Η αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης δεν μπορεί να περιορίζεται στη μαζική παραγωγή κατοικιών με μοναδικό κριτήριο το χαμηλό κόστος. Οικιστικές μονάδες χαμηλού βιοτικού επιπέδου, σχεδιασμένες χωρίς σαφή ποιοτικά πρότυπα, κινδυνεύουν να μετατραπούν σε παραδείγματα παραμελισμού και κοινωνικής γκετοποίησης, υποβαθμίζοντας την ποιότητα ζωής και τη συνοχή των γειτονιών, καθώς και την περιβαλλοντική και αστική ταυτότητα των πόλεων. Η προσιτή κατοικία δεν πρέπει ποτέ να ταυτίζεται με υποβαθμισμένη κατοικία.
Αν επιθυμούμε η Κύπρος να ακολουθήσει τις βέλτιστες διεθνείς πρακτικές στον τομέα της κοινωνικής κατοίκησης, είναι αναγκαίο οι πολιτικές που εφαρμόζονται να ευθυγραμμίζονται με τις σύγχρονες ευρωπαϊκές κατευθύνσεις. Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία και οι αρχές της πρωτοβουλίας New European Bauhaus προωθούν ένα μοντέλο ανάπτυξης που βασίζεται σε τρεις βασικές αξίες: βιωσιμότητα, συμπερίληψη και αισθητική ποιότητα. Η σύνδεση της περιβαλλοντικής υπευθυνότητας με τον ποιοτικό σχεδιασμό και την κοινωνική ευαισθησία αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη δημιουργία σύγχρονων και ανθρώπινων γειτονιών.
Peris + Toral Arquitectes Βαρκελώνη – 85 μονάδες κοινωνικής κατοικίας – 1ο Βραβείο σε αρχιτεκτονικό διαγωνισμό 2017 – Υποψήφιο για το βραβείο Mies van der Rohe Awards
Θετικό παράδειγμα προς αυτή την κατεύθυνση αποτελεί ο αρχιτεκτονικός διαγωνισμός για την ανάπτυξη έργου κοινωνικής κατοικίας στα Πάνω Πολεμίδια, τον οποίο προκήρυξε ο ΚΟΑΓ το 2020. Οι αρχιτεκτονικοί διαγωνισμοί ενισχύουν τη διαφάνεια και την αξιοκρατία, ενώ παράλληλα δημιουργούν ένα δημιουργικό πεδίο ανταγωνισμού και πλουραλισμού ιδεών που οδηγεί στην επιλογή της βέλτιστης σχεδιαστικής λύσης.
1ο Βραβείο σε αρχιτεκτονικό διαγωνισμό 2020, Κοινωνική Κατοικία στα Πάνω Πολεμίδια, Κυπριακός Οργανισμός Ανάπτυξης Γης
EP Architects – copyright 2020
Η αξιοποίηση τέτοιων διαδικασιών μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στη διασφάλιση της ποιότητας των έργων κοινωνικής και προσιτής κατοικίας. Στο πλαίσιο αυτό, συγκεκριμένες προσεγγίσεις μπορούν να ενισχύσουν την ποιότητα των αναπτύξεων χωρίς να επηρεάζεται η οικονομική τους βιωσιμότητα, όπως:
- Προκήρυξη σύντομων και χαμηλού κόστους αρχιτεκτονικών διαγωνισμών ιδεών, που θα ενθαρρύνουν τον πλουραλισμό προτάσεων και θα οδηγούν στην επιλογή των καταλληλότερων σχεδιαστικών λύσεων.
- Ενεργή εμπλοκή επαγγελματιών του κλάδου, όπως αρχιτεκτόνων και επιμετρητών ποσοτήτων, από το αρχικό στάδιο προετοιμασίας των έργων, ώστε να διασφαλίζονται ορθολογικές προδιαγραφές, ποιοτικός σχεδιασμός και σωστός προϋπολογισμός από την αρχή της διαδικασίας.
Η κοινωνική κατοίκηση δεν αποτελεί απλώς εργαλείο κοινωνικής πολιτικής. Αποτελεί ευκαιρία για τη δημιουργία σύγχρονων, βιώσιμων και ανθρώπινων γειτονιών που ενισχύουν την κοινωνική συνοχή και την ποιότητα ζωής.
Η στέγη αποτελεί θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα, αλλά και συλλογική ευθύνη να σχεδιάσουμε πόλεις και γειτονιές αντάξιες των αναγκών μιας κοινωνίας.
Άλκης Δίκαιος – Αρχιτέκτονας
Πρόεδρος Συλλόγου Αρχιτεκτόνων Κύπρου