UMBRAL ARCHITECTURE
Γιώργος Κανάκης
ΣΚΟΠΟΣ – η κατοίκηση ως κοινωνικό αγαθό
Η πρόταση αντιμετωπίζει την κατοίκηση ως ένα κοινωνικό αγαθό που οργανώνεται γύρω από τρεις βασικές χωρικές ζώνες: την αυστηρά ιδιωτική, τη δημόσια και την ενδιάμεση, κοινόχρηστη ζώνη. Μέσα από τον τρόπο που οι τρεις αυτές ζώνες συσχετίζονται και διαβαθμίζονται, επιχειρεί να απαντήσει στα ζητήματα της κοινωνικής αξίας της κατοικίας, της ενεργειακής και λειτουργικής βιωσιμότητας και της ένταξης στο τοπικό περιβάλλον. Η κατοικία δεν αντιμετωπίζεται ως μία απομονωμένη μονάδα, αλλά ως μέρος ενός ευρύτερου συνόλου σχέσεων. Σχέσεων μεταξύ του ιδιωτικού και του συλλογικού, του εσωτερικού και του εξωτερικού, της μίας κατοικίας με την επόμενη.
ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΙΔΕΑ – από τη μικρή κλίμακα στη μεγάλη και αντίστροφα
Το συγκρότημα αναπτύσσεται ως μια αλληλουχία πλήρων και κενών. Στα πλήρη τοποθετούνται τα περισσότερο ιδιωτικά και αυστηρά λειτουργικά τμήματα της κατοικίας, όπως τα υπνοδωμάτια, τα λουτρά και τα καθιστικά, ενώ στο κενό οργανώνονται οι είσοδοι των μονάδων, οι κουζίνες και οι βεράντες. Στη ζώνη του κενού τοποθετείται η κουζίνα και όχι το καθιστικό, καθιστώντας την έννοια του “γύρω από το τραπέζι” κεντρική στο σενάριο κατοίκησης. Η κουζίνα και η τραπεζαρία βρίσκονται στο σημείο επαφής του εσωτερικού με τη βεράντα και μετατρέπουν το κενό σε ενεργό χώρο της καθημερινής ζωής.
Η διάκριση πλήρους και κενού μεταφέρεται από τη χωρική οργάνωση στην ίδια την κατασκευαστική έκφραση του κτιρίου. Τα πλήρη διατηρούν μια συμπαγή και βαριά υλικότητα, ενώ οι ζώνες του κενού οργανώνονται ως ελαφρές μεταλλικές κατασκευές. Οι κουζίνες και οι βεράντες παρεμβάλλονται έτσι ανάμεσα στους συμπαγείς όγκους ως ελαφρύτερα στοιχεία και κάνουν αναγνώσιμη τη βασική συνθετική αρχή τόσο στην κλίμακα της κατοικίας όσο και στην κλίμακα του συγκροτήματος. Η επανάληψη της μίας μονάδας δημιουργεί τελικά ένα ενιαίο σύνολο χωρίς να χάνεται η κλίμακα της επιμέρους κατοικίας. Ο μεγάλος αριθμός των μονάδων δεν εκφράζεται ως ένας ενιαίος κτιριακός όγκος, αλλά ως μια ρυθμική επανάληψη πλήρων και κενών, πιο κοντά στην κλίμακα της γύρω οικιστικής περιοχής.
ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΟΣ – διαβάθμιση ιδιωτικότητας
Το συγκρότημα αναπτύσσεται κατά μήκος του οικοπέδου και αποτελείται από δύο κτίρια. Η πρόσβαση σε αυτά γίνεται από τον δρόμο σε τέσσερα σημεία, όσα και τα βασικά επίπεδα που προέκυψαν από την προσαρμογή της ανάπτυξης στο φυσικό ανάγλυφο. Σε κάθε επίπεδο, η πρόσβαση στις κατοικίες πραγματοποιείται μέσω ενός κοινόχρηστου εξωτερικού διαδρόμου. Ο
διάδρομος δεν λειτουργεί μόνο ως χώρος κίνησης. Αποτελεί την ενδιάμεση ζώνη μεταξύ του συλλογικού και του ιδιωτικού και έναν πιθανό χώρο καθημερινής συνάντησης των ενοίκων.
Στο ισόγειο, οι αποθήκες τοποθετούνται ανάμεσα στον χώρο στάθμευσης και τις μονάδες κατοίκησης και λειτουργούν ως φίλτρο. Έτσι, κατά τον άξονα Ανατολής – Δύσης, η μετάβαση από τον δημόσιο προς τον ιδιωτικό χώρο γίνεται σταδιακά: δρόμος, χώρος στάθμευσης, κοινόχρηστη κίνηση, αποθήκη και κατοικία. Στον πρώτο και τον δεύτερο όροφο, η αντίστοιχη ακολουθία οργανώνεται από την αποθήκη, τον κοινόχρηστο διάδρομο και την κατοικία. Η διαβάθμιση αυτή επιτρέπει τη συλλογική ζωή χωρίς να αναιρεί την ανάγκη του κατοίκου για ιδιωτικότητα.
ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΤΟΙΚΙΩΝ – κατοικία σε σχήμα Τ
Το συγκρότημα περιλαμβάνει τέσσερις τυπολογικές παραλλαγές, οι οποίες προκύπτουν από τις δύο βασικές τυπολογίες των διαμερισμάτων των 40 τ.μ. και 62 τ.μ. Βασική πρόθεση για την οργάνωσή τους υπήρξε αρχικά η διαμπερότητα στον άξονα Ανατολής–Δύσης. Η ανάγκη όμως να περιοριστούν τα δυτικά ανοίγματα για βιοκλιματικούς λόγους και να αποφευχθούν άμεσα ανοίγματα προς τον κοινόχρηστο διάδρομο και τον χώρο στάθμευσης οδήγησε στον μετασχηματισμό της μονάδας σε σχήμα Τ. Με αυτή τη μετατόπιση, τα κύρια ανοίγματα στρέφονται κυρίως προς τον Νότο. Οι περισσότερο ιδιωτικοί χώροι
οργανώνονται στα συμπαγή τμήματα της κατοικίας, ενώ η κεντρική ζώνη του Τ φιλοξενεί την κουζίνα και την τραπεζαρία και συνδέεται άμεσα με τη βεράντα. Εσωτερικός και εξωτερικός χώρος γίνονται έτσι μέρος της ίδιας καθημερινής λειτουργίας.
ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ – το κενό ως περιβαλλοντικό φίλτρο
Η βιοκλιματική λογική δεν προστίθεται εκ των υστέρων στο κτίριο, αλλά αποτελεί μέρος της συνθετικής του οργάνωσης. Η στροφή των κύριων ανοιγμάτων προς τον Νότο επιτρέπει τον ελεγχόμενο ηλιασμό των χώρων κατοίκησης, ενώ ο περιορισμός των δυτικών ανοιγμάτων μειώνει την έκθεση στην έντονη απογευματινή ακτινοβολία. Οι βεράντες και οι στεγασμένες μεταλλικές ζώνες του κενού λειτουργούν ως χώροι μετάβασης αλλά και ως στοιχεία σκιασμού.
Κατά τους θερινούς μήνες περιορίζουν την άμεση είσοδο του ήλιου, ενώ τον χειμώνα επιτρέπουν στον χαμηλότερο νότιο ήλιο να εισχωρεί βαθύτερα στους χώρους της κατοικίας. Τα ανοίγματα σε διαφορετικές όψεις ενισχύουν τον φυσικό αερισμό των μονάδων, ενώ οι εξωτερικοί κοινόχρηστοι διάδρομοι παραμένουν ανοιχτοί και φυσικά αεριζόμενοι. Στην κλίμακα του συγκροτήματος, η συνεχής εναλλαγή πλήρους και κενού δημιουργεί μια πορώδη κτιριακή μάζα αντί ενός ενιαίου συμπαγούς μετώπου. Το κενό αποκτά έτσι διπλό ρόλο. Είναι ταυτόχρονα χώρος κατοίκησης και περιβαλλοντικό φίλτρο.
