Ιωάννης Οικονόμου (oiio studio)
Αρχιτεκτονική της επίγνωσης
Η πρόταση βασίζεται στη λειτουργία της αρχιτεκτονικής ως ρυθμιστής αισθητηριακής εμπειρίας. Ο σχεδιασμός δεν αντιμετωπίζει τον χώρο ως ουδέτερο υπόβαθρο, αλλά ως ενεργό μηχανισμό που επηρεάζει την αντίληψη, τη συμπεριφορά και την ψυχολογική ισορροπία του χρήστη.
Κεντρικός στόχος είναι η δημιουργία ενός περιβάλλοντος:
Προβλέψιμου – Ιεραρχημένου – Χαμηλής αισθητηριακής διέγερσης
Ο χώρος οργανώνεται ως μια προβλέψιμη χωρική αφήγηση, που μετατρέπει την κίνηση σε εμπειρία κατανόησης και ελέγχου. Οι επιμέρους χώροι οργανώνονται σε μια σαφή, γραμμική ακολουθία, όπου η εμπειρία εξελίσσεται σταδιακά και προβλέψιμα. Το κτήριο δεν λειτουργεί ως σύνολο αποσπασματικών λειτουργιών, αλλά ως μια συνεκτική χωρική αφήγηση, που επιτρέπει στον χρήστη να προσανατολίζεται διαισθητικά, να προβλέπει την εξέλιξη του χώρου και ναδιατηρεί αίσθηση ελέγχου, μειώνοντας τη γνωστική επιβάρυνση και ενισχύοντας την ασφάλεια.
Στα πλαίσια της παραπάνω προσπάθειας πραγματοποιούνται τρεις βασικές αρχιτεκτονικές κινήσεις:
1. Sensory Zoning – Οργάνωση Αισθητηριακής Έντασης
2. Γραμμική κύρια διέλευση
3. Τμηματοποίηση και ανθρώπινη κλίμακα
- Sensory Zoning – Οργάνωση Αισθητηριακής Έντασης
Πολεοδομική χωροθέτηση και κτιριακή μορφολογία
Η αρχιτεκτονική προσπάθεια εκκινεί από την πολεοδομική χωροθέτηση του κτηρίου. Έχοντας ως στόχο τη δημιουργία της μεγαλύτερης δυνατής αίσθησης ασφάλειας, η αρχιτεκτονική προσέγγιση επιλέγει να χρησιμοποιήσει το πλέον αποδοτικό εργαλείο οπτικής και ακουστικής προστασίας, το οποίο δεν είναι άλλο από το ίδιο το κτήριο.
Στα πλαίσια της παραπάνω επιλογής, ο χώρος στάθμευσης χωροθετείται στο πίσω μέρος του οικοπέδου, αφήνοντας το κτήριο να αναπτυχθεί κατά μήκος της νοτιοδυτικής παρειάς του οικοπέδου συνιστώντας μία προέκταση του αστικού μετώπου. Ο συμπαγής όγκος διασπάται μέσω μιας ακολουθίας αιθρίων, τα οποία αποδομούν την κλίμακα του κτηρίου και εισάγουν εμπειρίες πρασίνου στο εσωτερικό της κάτοψης. Στη γωνία, μια κεντρική πλατεία συμπυκνώνει διαμορφώνεται ως ένας αστικός κόμβος που δεν ανήκει αποκλειστικά στο κτήριο αλλά διαχέεται στην πόλη, σηματοδοτώντας την είσοδο στην περιοχή υπηρεσιών φροντίδας. Λειτουργεί ως όριο και σημείο μετάβασης, όπου ηπόλη επιβραδύνει και επαναπροσδιορίζεται. Το τελικό περίβλημα του κτηρίου συγκροτείται από υλικά και υφές που παραπέμπουν σε natural materials, σε muted, θερμές αποχρώσεις, ενσωματώνοντας το κτήριο διακριτικά στο περιβάλλον, χωρίς να χάνει τη σαφήνεια της σύγχρονης κατασκευής.
Η επιφάνειά του διαρθρώνεται από διαδοχικές μικροπροεξοχές – ένα φίλτρο ανάμεσα στο κτήριο και τον δρόμο, που διαχέει τον θόρυβο και βελτιώνει την ακουστική συμπεριφορά. Η στρατηγική αυτή ενισχύεται από ηχοαπορροφητικά υλικά (φελλός), ηχομονωμένους τοίχους, διπλούς υαλοπίνακες και εσωτερικά στοιχεία σκίασης, όπως απορροφητικές κουρτίνες. Το επιστέγασμα διαμορφώνεται ως φυτεμένο δώμα, με επαναχρησιμοποίηση του χώματος του οικοπέδου και φύτευση τοπικής, χαμηλής βλάστησης. Η οροφή λειτουργεί ως στρώμα θερμομόνωσης και κατακράτησης νερού, μετατρέποντας το κτήριο σε ένα ήπιο, ζωντανό τοπίο.
2. Γραμμική κύρια διέλευση
Η πρόταση υιοθετεί αυτή την αρχή μέσω ενός κύριου γραμμικού διαδρόμου, ο οποίος λειτουργεί ως:
- Βασικός άξονας προσανατολισμού.
- Στοιχείο οπτικής συνέχειας.
- Εργαλείο γνωστικής χαρτογράφησης
Η ευθύγραμμη ανάπτυξη επιτρέπει στον χρήστη να προβλέπει την κίνηση και τις επόμενες χωρικές καταστάσεις, μειώνοντας το άγχος που προκαλεί η αβεβαιότητα. Η διάταξη αυτή συνδέεται άμεσα με την αρχή της structure & predictability, όπου η σταθερότητα του χώρου μειώνει τη γνωστική επιβάρυνση και ενισχύει την αίσθηση ελέγχου. Κατά μήκος του διαδρόμου διαμορφώνονται μεταβατικοί χώροι (transition zones), οι οποίοι ενσωματώνουν καθιστικά στοιχεία και λειτουργούν ως περιοχές στάσης και αποφόρτισης για τους χρήστες.
Ο διάδρομος είναι το σημείο, στο οποίο κρίνεται απαραίτητο να δοθεί έμφαση στην επίδραση που έχει η ακουστική στο σχεδιασμό χαμηλής διέγερσης. Η ακουστική αποτελεί κρίσιμο παράγοντα στο autism – friendly design. Ο γραμμικός διάδρομος, συνιστώντας τη συλλεκτήρια οδό των κτιριακών διελεύσεων, είναι λογικό να διαμορφώνει έναν υψηλής εντάσεως χώρο από μεριάς ακουστικής αίσθησης. Για το λόγο αυτό η πρόταση επιλέγει την αντιμετώπιση αυτής της πρόκλησης μέσα από την εφαρμογή ηχοαπορροφητικών υλικών σε όλες τις εσωτερικές επιφάνειες του κτηρίου. Το δάπεδο και οι τοίχοι που περιβάλλουν το διάδρομο είναι καλυμμένοι με φελλό, το οποίο αποτελεί ανθεκτικό υλικό υψηλής απόδοσης για την απορρόφηση ήχου. Η επένδυση του διαδρόμου με μαλακό ηχοαπορροφητικό υλικό προάγει παράλληλα και την ασφάλεια των επισκεπτών, απομακρύνοντας το κίνδυνο τραυματισμών.
3. Compartmentalisation – Τμηματοποίηση και ανθρώπινη κλίμακα
Η τμηματοποίηση της χωρικής διάταξης υιοθετείται ως μέσο αποφυγής αισθητηριακής υπερφόρτωσης. Η πρόταση εφαρμόζει αυτή την αρχή μέσω της εισαγωγής αίθριων που διασπούν τον συνολικό όγκο σε μικρότερες ενότητες. Τα αίθρια λειτουργούν ως:
- Oργάνωση διαφορετικών λειτουργιών του κτηρίου.
- Xώροι αποσυμπίεσης (escape spaces).
- Xωρικές διατάξεις θερμικής εκτόνωσης του κτηρίου
Οριοθέτηση των λειτουργιών
Λειτουργώντας ως όρια μεταξύ των λειτουργιών του κτηρίου, τα αίθρια οδηγούν στη διάσπαση της μάζας και μετατρέπουν το κτήριο από ένα ενιαίο, ενδεχομένως απειλητικό περιβάλλον, σε μια σειρά από διαχειρίσιμες χωρικές εμπειρίες. Τα αίθρια δημιουργούν έτσι τις προϋποθέσεις εύκολης επισήμανσης των επιμέρους λειτουργιών του κτηρίου. Αναπτύσσονται κατά μήκος του κύριου διαδρόμου, δομώντας μία γραμμική διάταξη εύκολα αναγνώσιμων ενοτήτων. Παράλληλα, κάθε αίθριο περικλείει στα όριά του διαφορετική δραστηριότητα και λειτουργία. Το αίθριο δίπλα από την είσοδο και το αίθριο δίπλα από την καφετέρια αφορούν σε χώρους συγκεντρώσεων, το τετράγωνο αίθριο στο κέντρο του κτηρίου φιλοξενεί χώρο άθλησης και το αίθριο στη βορειοδυτική παρειά του κτηρίου αφορά σε χώρου πρασίνου.
Χώροι αποσυμπίεσης Escape Spaces
Τα αίθρια βρίσκονται σε επαφή με όλες τις τάξεις και με το κύριο διάδρομο. Στα όριά τους περιλαμβάνουν καθιστικά, φυτεύσεις και χωρικές εμπειρίες υπαίθριου χαρακτήρα. Οι ποιότητες που περιέχουν και ο συσχετισμός τους με το υπόλοιπο κτήριο τα μετατρέπει σε χώρους προσωρινής απομάκρυνσης και αυτορρύθμισης.
Χωρικές διατάξεις θερμικής εκτόνωσης
Τα αίθρια διακόπτουν τη συμπαγή διάταξη του κτηρίου, προάγοντας την ευκρασία στο εσωτερικό του κτηρίου με δύο τρόπους. Μέσα από τη διάσπαση του κελύφους εισάγεται έμμεσος φωτισμός στους διαδρόμους και στις αίθουσες, επιτρέποντας τη διατήρηση περιορισμένων ανοιγμάτων στις όψεις. Η επιλογή αυτή συμβάλλει στη διατήρηση της ευκρασίας του κτηρίου, καθώς περιορίζει την άμεση ηλιακή ακτινοβολία και, κατ’ επέκταση, τη θερμική επιβάρυνση του εσωτερικού του σε ένα ιδιαίτερα θερμό περιβάλλον. Παράλληλα με την επίτευξη έμμεσου φωτισμού, τα αίθρια λειτουργούν ως χωρικοί μηχανισμοί θερμικής εκτόνωσης του κτηρίου. Καθώς καταλαμβάνουν σημαντικό ποσοστό της συνολικής του επιφάνειας, κατά τις νυχτερινές ώρες – όταν η εξωτερική θερμοκρασία μειώνεται – ενεργοποιείται η φυσική μετακίνηση του αέρα από τις θερμότερες προς τις ψυχρότερες μάζες. Μέσω αυτής της διαδικασίας, ο θερμός εσωτερικός αέρας εκτονώνεται προς το περιβάλλον, επιτρέποντας τη σταδιακή αποφόρτιση του κελύφους και τη συνεχή φυσική ψύξη του κτηρίου κατά τη διάρκεια της νύχτας.
